ZEKAT’IN FARZ OLMASININ ŞARTLARI

1-Mal Sahibinde Bulunması Gereken Şartlar

        a )  Müslüman Olmak

            b )  Ergenlik Çağına Ulaşmış Olmak

            c )  Akıllı Olmak

            d )  Hür Olmak

            e )  Malının tutarı kadar borcu olmamak veya borcu çıktıktan sonra kalan malı nisab miktarından az olmamak.

2- Malda Bulunması Gereken Şartlar

            a )  Malın nisab miktarı olması

            b )  Malın hakikaten veya takdiren artıcı olması

            c )  Nisab miktarı malın üzerinden bir kameri yıl geçmesi. (354 gün)

             Nisab                Dinimizin koyduğu bir ölçüdür. Borcundan ve asıl ihtiyaçlarından başka bu kadar malı veya parası olan kimse dinen zengin sayılır. Bunların üzerinden bir yıl geçince zekat vermekle yükümlü olur.

Malı ve parası nisab miktarına ulaşmamış yada ulaşmış olup da üzerinden  bir yıl geçmemiş  olan kimse zekat vermekle yükümlü olmaz.

            Ticaret malları ile sütü ve yavrulayıp çoğalması için beslenen hayvanlar hakikaten artıcı mallardır.

            Altın, gümüş, bono, çek, nakit, para, yabancı para çoğaltılması mümkün olmaları sebebiyle takdiren çoğalıcı niteliktedir.........

            Nisab miktarı malın üzerinden tam bir kameri yılın geçmiş olması lazım. Sene içi eksilme, artma önemli değil sene başı ve sene sonu dikkate alınır.

            Nisab miktarı sene başında var iken, sene sonunda nisab miktarının altına düşmesi ... zekatı düşürür. Zekat nisaba ulaşınca yine bir yıl sonunda nisab  miktarı  üstünde ise zekat verir......

         NİSAB MİKTARI

            Altın                            :  80,18 gr. (20 MİSKAL )

            Gümüş                       :  561 gram (200 dirhem)

            Para                           :  Altın ve Gümüşün Nisabı

            Ticaret Malı               :  Altın ve Gümüşün Nisabı

            Koyun ve Keçi          :  40  Koyun yada keçi

            Sığır                           :  30              sığır

            Deve                          :   5               deve

ASLİ İHTİYAÇLAR

            BİR İNSANIN VE BAKMAKLA YÜKÜMLÜ OLDUĞU KİMSELERİN MUHTAÇ OLDUĞU TEMEL İHTİYAÇ  MADDELERİDİR…( HAVAİC-İ ASLİYE .)

-          Oturulan Evler…..

-          Lüzumlu ev ve giyim eşyaları

-          Ticaret dışı kitaplar

-          Sanatkârın aletleri

-          Bir yıllık nafaka bunlar temel ihtiyaç olup, zekat düşmez.                  Altın gümüş dışı ticari olmayan İNCİ… ZÜMRÜT…ELMAS gibi süs eşyalarına da zekat düşmez.

                       Bir kimseye ait ancak elinden çıkmış, bir dahi eline geçme ihtimali olmayan mallara da  zekat düşmez.

            Borç verdiğin para yada  malı inkâr eden yada bir yere gömüp de yerini  unutmakta zekat bunların üzerinden düşer…....... Ele geçirirse zekatı öder…...    

Bir kimsenin nisap miktarı malı veya parası bulunmakla beraber  bu kadar da borcu olsa, zekat lazım gelmez. Borcu çıktıktan sonra elinde nisap miktarı malı veya parası kalırsa, bunların zekatını vermesi gerekir.

            Ticaret için olmayan ev, dükkân, alet ve nakil vasıtalarından zekat lazım gelmez. Nisap miktarı  geliri olur yada nisaba ulaşmada  eklemeye girerler. Bu oluşan nisab üzerinden zekatlarını vermek gerekir.

            Zekatı düşen mal zayi olursa zekat düşer. Kasıt olursa zekat ödenmesi lazımdır.

           ZEKÂTIN SAHİH  OLMASININ ŞARTI….....

         Oruçta, namazda niyet şart olduğu gibi Zekatta da niyet şarttır.

            Zekâtı fakire verirken, yada zekatı fakire vermek üzere  bir kenara ayırırken zekâta niyet edilebilir…. Dil ile söylemek Müstehap iken, kalben niyet etmek farzdır. Zekâtı kalp ile niyetlenip, dil ile bağış, harçlık diye vermekte zarar yoktur….

            Zekata niyet fakirin o zekat malını elinden çıkamadıkça niyet süresi devam eder. Fakirin elinden çıktığında artık niyet olmaz.

            Zekâtı veren niyet eder. Vekil aracılığıyla zekat veren vekilin niyeti MUTEBER değildir.

            Zekâtın dağıtımı için vekil tayin eden kişi vekile emanet esnasında niyet etmelidir.   Vekil  kendine  bırakmaz  ama  ihtiyaç  sahiplerine   dağıtır…........!!!!!!!

Verdiği sadakaya zekat amaçlı niyetlense sahihtir.

ZEKÂT VERİLMESİ GEREKEN MALLAR

1-Altının Zekâtı : Altının 80,18 gramdır. Bundan aza olan altına zekat düşmez. Bir yıl geçecek üzerinden  %2,5 ödenir. Altın ister süs eşyası olsun... İSTER KAPKACAK olarak kullanılsın, hepsi zekata tabidir....

            Altının karışımının çokluğuna tabidir. Çoğu altın ise altın hükmündedir. Karışımın çoğu altın değilse o karışım altın değildir. Ticaret malı hükmündedir.....

2- Gümüşün Zekâtı : Gümüşün nisabı 561 gramdır. Bundan az olursa zekat yoktur.. İster süs eşyası, ister kabkaşık olsun nisabı geçerse zekat ödenir................

50 gram ağırlığında bir bilezik, sanat değeri sebebiyle nisab miktarı  değerini aşarsa da zekat düşmez.

3- Ticaret Malının Zekâtı : Ticaret malının zekat nisabı Altın ve Gümüşün nisab miktarına ulaşırsa zekata tabi olur.....

 TİCARET MALININ NİSABI ALTIN MI ? GÜMÜŞ MÜ ? FAKİRİN HAYRINA OLAN ÖDENMELİDİR......

FABRİKA, ŞİRKET, DÜKKÂN vs: değeri üzerinden değil de .... geliri üzerinden zekat ödenir.

4- Paranın Zekâtı :  Altın ve Gümüşün nisab miktarı para var ise zekata tabidir. Ancak nisabın oluşumu sepet ile mümkün olur. Tüm miktar sepette toplanır... Sonra nisab miktarı olursa zekat verilir.........................................................

5- Hayvanların Zekâtı :  Üretmek, süt yada yün almak maksadıyla yılın yarıdan fazlası kırda otlatılan hayvanlar nisaba ulaşırsa zekata tabi olur.

a ) Devenin Zekâtı  : Nisabı =5             5’ten az zekat yok.

5 olan devenin üzerinden bir yıl geçmesi şartı var.

            5 deveden    9 ‘a kadar     1 koyun

            10 deveden 14 ‘a kadar   2 koyun

            15 deveden 19 ‘a kadar   3 koyun

            20 deveden 24 ‘a kadar   4 koyun

            25 deveden 35 ‘a kadar   2  yaşında bir dişi deve

            46 deveden 60 ‘a kadar   4 yaşında bir dişi deve

            61 deveden 75 ‘a kadar   5 yaşında bir dişi deve

            75 deveden 90 ‘a kadar   3 yaşında iki dişi deve

            91 deveden 120‘a kadar 4 yaşında iki dişi deve

            120 deveden sonra her 5 artış için 4 yaşında 2 deve artı bir koyun devam eder.

b ) Sığırların Zekâtı :  Nisabı  30’dur.  30 ‘dan aşağıya  zekat  yoktur.  30’a   ulaşan sığırdan bir yıl geçmesi sonucu 2 yaşına ulaşmış erkek yada dişi fark etmez dana verilir.

              30’dan           39’ a               2 yaşında erkek dişi fark etmez dana

              40’dan           60’ a               3 yaşında erkek dişi fark etmez dana

              61’dan           79’ a               2 yaşında 2 adet erkek dişi fark etmez dana

              80’dan           90’ a               2 yaşında 3 adet  erkek dişi fark etmez dana

            100’dan         110’ a               2 tane 2 yaşında ve 3 yaşında erkek dişi dana

            110’dan         120’ a               2 yaşında bir dana 3 yaşında 2 erkek dişi dana

c ) Koyun ve Keçilerin Zekâtı :  Nisabı 40’dır. 40’dan az olursa zekat yok. Tabi üzerinden bir yıl geçecek. 40’dan 120’ye kadar bir koyun...................................

            121’den         201’e kadar              İki koyun

            201’den         400’e kadar              üç koyun

400’den         500’e kadar              dört koyun

            500’den         600’e kadar              Her yüzde bir koyun artar.

            KOYUN VE KEÇİ CİNS sayıldığından nisab için toplanır. 30 koyunu, 20 keçisi olan  20+30= 50  nisabı geçmiş zekâtı bir keçi yada koyun olarak verir. Ancak hangisi çoksa ondan verilmesi daha efdaldır. 45 koyunu var hiç keçisi yoksa zekâtı keçi olarak değil de, koyun olarak verir. 80 keçisi varsa koyunu yoksa muhakkak 1 keçi olarak zekatını öder............

            Ancak  zekat  olarak  hayvanlar  verildiği  gibi  maddi  karşılık  olarak   parada verilebilirler. Bu durumda değerleme yapılırken ne iyisi, ne kötüsü ölçü alınmaz, orta hallisi ölçü olarak alınır.

Yük  hayvanından zekat alınmaz. Eti içi beslenen hayvanlara en az 6 yada daha fazla ahırda beslenen hayvanlarda zekata tabi olmaz.

Ticaret için satılan hayvanların  zekâtı ticaret malları gibi değerleri üzerleri üzerinden verilir.

                         TOPRAK ÜRÜNLERİNİN ZEKÂTI ( ÖŞÜR )

            Topraktan elde edilen ürünlerin belli bir oranda zekat verilmesi gerekir. Buna  öşür denir.

            Yılın çoğunda arazi,  yağmur veya nehir  suyu ile sulanır ve yerden  çıkan ürün, arazinin bir geliri olarak elde edilirse 10’da 1 zekat verilir.  Eğer arazi başka vasıtalar kullanılarak sulanırsa,  ürünün  20’de 1 zekat olarak verilir.

            Arazi mahsulünün zekatında nisab miktarı aranmaz.... Üzerinden bir yıl geçme şartıda aranmaz............

            Balın zekâtı var... Odunun zekâtı var. Ottan başka yerden biten her şeyin zekâtı vardır.......

ALACAKLARIN ZEKÂTI     :

            Alacaklar üç kısma ayrılır...........................

1-     Kuvvetli Alacak :  Ödünç verilen para ele geçince geçmiş yıllara ait zekatları verilir........ İnkâr edilen alacak tahsil edilince geçmiş yılların zekâtı ödenmez........................................................................................

2-Kuvvetli Dereceden aşağı Orta Dereceli Alacak : Ticaret için olmayan, mal karşılığı alacaktır.  Kişinin eline geçince zekata tabi olur. Ancak nisab miktarına ulaşmazsa zekat düşmez.

3-Zayıf Alacak :  Bunlar, bir mal karşılığı olmayan alacaklardır. Miras ve vasiyet malı gibi... Bu mallar ele geçtiği andan itibaren nisab miktarına ulaşırsa ve bir yıl geçerse zekat vermesi gerekir.

ZEKÂT KİMLERE VERİLİR ?   

            “Zekâtlar, Allah’tan bir farz olarak ancak yoksullar, düşkünlere zekat toplayan memurlara, gönülleri İslâm’a ısındırılacak  olanlara esirlikten, kölelikten kurtulmak isteyenlere, borcuna karşılık malı olmayan borçlulara, Allah yolunda olanlara, harçlıksız kalmış olan yolcuya mahsustur. Allah alim ve hakimdir.” Tevbe Süresi-60

            Bu ayete göre Zekat şunlara verilir......................................................................

            1-Fakirler :   Nisab   miktarı   malı   olmayan,   dinen   zengin   sayılmayan kimselerdir...................

            2- Miskinler : Hiçbir şeyi olmayan kimselerdir. Bunlardan öyleleri vardır ki fakirlerden daha aşağıdadır......................

            3-Borçlular  : Borcundan fazla nisab miktarı malı bulunmayan ve borcunu ödeyemeyecek durumda olan kimselerdir.....................................................................

             4- Yolcular  :   Memleketinde   malı,   mülkü   parası   olmasına   rağmen memleketinden uzak  bir yerde seferi iken parasız kalan,  bunlara memleketine döneceği kadar zekat verilir.......................................................................................

5- Allah Yolunda Olanlar : Bunlar, malı olduğu halde, memleketinden uzakta hacda parasız kalanlar........ İşini gücünü bırakıp da kendisini ilme verenlere zekat verilir. Maddi imkansızlığı sebebiyle savaşa katılabilmesi için zekat verilir.....

Öz kardeşin... Kardeşinin çocukları....Amca.....hala....dayı...teyze... Bunların çocukları... Mahremlerin... Komşular....Meslekdaşların....Zekat verecek kişinin  bulunduğu  köy ve şehir halkı zekatta öncelikli kimselerdir................

Kendi yakınlarında zekata ihtiyacı olan, zekatını başkasına  verse....... Zekâtı kabul olur ama sevabı noksan olur.............................................................................

Zekat o beldenin fakiri dururken başka yerde nakli MEKRUHTUR.

Ancak başka yerde oturan yakınlarına vermek caizdir.....................................

    Zekat; Anaya.....Babaya....Büyükanneler....Büyükbabalara...çocuklara... Torunlara...kız, erkek torun fark etmez. Karı koca birbirine zekat veremez..... Zengin olanlara zekat verilmez..

Müslüman olmayana zekat verilmez. Sadaka verilirse de zekat müslüman fakirin hakkıdır.

Zekat, camiye... çeşmeye, yola verilmez. Temlik şart, o da fakirin hakkıdır. Ölenin kefenine harcanan para  zekata geçmez..

Zengin bir adamın fakir akil baliğ olmayan çocuğuna zekat veremez ama akil baliğ sonrası verir.

Zengin bir adamın baliğ olan çocuğuna ve fakir babasına zekat verilir..........

ZEKAT İLE İLGİLİ MESELELER

1-           Zekat mal olarak yada para olarak verilir...................................................

2-           Zekat azar azar fakirlere dağıtılmaktansa, topluca bir kişiye vermek evladır.  Nisabı aşacak kadar bir fakire vermek mekruhtur.

3-           Zengin biri, evinde oturan fakir bir kimseden kira almayarak oturtursa....... bu zekat yerine geçmez. Çünkü zekatta mal yada paranın fakirin eline geçme şartı vardır. Bu bir faydalanmadır. Fakirin eline bir şey geçmemiş oluyor. Ancak aldığı kirayı zekat verir.

4-           Yetime yedirilen yemek zekata geçmez. Fakire, yetime ihtiyaç maddesi, giyecek zekat sayılır...........................,

5-           İhtiyaç sahibi olmak şartıyla bir müjde getirene verilen mal yada para zekat yerine geçer........

 6-           Zengin bir kimse, bir fakire önce borç para verse, bu borç parayı zekat olarak ödemek istiyorsa...... Fakir elindeki yani borç aldığı parayı harcamışsa.. zekata niyetlenemez. Elinde ise niyetlenir..

7-           Zengin fakire verdiği borcunu zekata sayması için, alacağı kadar parayı fakire zekat verir. Borçlu fakir de alacaklının borcunu öder....................

8-           Haram malın zekâtı olmaz. Haram mal sahibine iade edilir. Sahibi yok ise o zaman sevap beklemeden fakire  dağıtılır....,.

9-           Helâl olan mala, haram girmişse  o zaman hepsinin zekatını vermek gerekir..

10-       Evi olmayan bir para biriktirmiş üzerinden bir yıl geçmiş nisab miktarı parası var ve evde alamamış zekat verir....................................................................

11-       Zekata kadın erkek aynıdır..................................................................................

12-       Bir kimse, karısının diğer kocasından olan çocuklara zekat verir.................

13-       Verilen zekattan geri dönemeyiz.........................

14-       Ortak işletmesi olanlar ortağının haberi olmadan işletmenin zekatını verirse olur. Ancak diğeri rıza gösterirse, yoksa verilen zekat kendinin yerine geçerken, ortağının parasını da  öder.....................................................................................

15-       Ortakların 80 koyunu varsa ikisi de birer koyun keser..................................

16-       Fakirin borcunu bir zengin ödese, zenginin zekâtına geçer..............................

17-       Zengin yılı dolmadan zekatını önceden verir. Hatta önceden birkaç yıllık zekatını da verebilir................................................................................................................

18-       Zekat nisabına ulaşmadan verilenler sadaka yerine geçer...

19-       Zekat verdiğin kişinin fakir değil de zengin olduğunu anlarsan da bir daha isteyemezsin........ Bu durumda da zekatını ödemiş sayılır. Ancak araştırma yaparak zekat verirse.  Yooo ! Araştırma yoksa, zekat verdiği zengin ise  zekat olmaz.

20-       Zengin birinin birisi, bir kimseye borç vermiş, bu borcu alacaklı zengin olmadan, bir fakire dese felanda alacağım var git al dese, o da alsa zekat olur.

21-         Zekat borcu olan, zekâtını vermeden ölse, niyet vasiyet olmadığından malından zekat verilmez.Vasiyet halinde malının  3/1 ödenir.............................

                                                                                            M. Emin YAĞMUR

                                                                                            Orduzu Kireç Ocağı

                                                                                             Camii İmam-Hatibi