Sözlükte “ yaklaşmak, Allah'a  yakınlık sağlamaya vesile olan şey” anlamına gelen kurban. Dini bir terim  olarak “İbadet maksadıyla belirli bir vakitte belirli şartları taşıyan hayvanı, usulünce boğazlamak, ya da bu şekilde boğazlanan  hayvan” demektir.  Arapça’da bu şekilde kesilen hayvana “Uhdiyye” denilir.

            İnsanlık tarihi boyunca hemen hemen  bütün  dinlerde kurban uygulaması  mevcut olmakla birlikte şekil ve amaç yönüyle aralarında farklılıklar vardır.

            İslâm’da kurbanın dini hüküm ile ilgili olarak Kur’an’da, Hz. Peygamberin  Sünnetinde önemli açıklamalar yer almış, bu çerçevede oluşan Fıkıh kültüründe de konu hakkında ayrıntılı bilgi ve hükümler derlenmiştir.

            Kurban gerek fert, gerekse toplum açısından çeşitli yararlar taşıyan mali bir ibadettir.

            Müslüman her kurban  kesiminde Hz. İbrahim ile  oğlu Hz. İsmail’in Cenabı Hakk’ın buyruğuna mutlak  itaatini, başarılı sınavının hatırasını, temizlenmiş ve simgesel olarak da davranışıyla göstermiş olduğu bir ibadettir.

            Kurban toplumda kardeşlik, yardımlaşma ve dayanışma ruhunu  canlı tutar, sosyal adaleti gerçekleşmesine katkıda bulunur.

1-    KURBANIN DİNİ HÜKMÜ VE KURBAN ÇEŞİTLERİ

Hanefi  mezhebinde ağırlıklı görüşe ve bazı müctehid imamlara göre vacip, fakihlerin çoğuna göre; Müeeked sünnettir.

Kur’an’da  Peygamberimize     hitaben   “Rabbin   için    namaz   kıl,   kurban kes”

 Kevser Süresi -108-2-    buyurulması    ümmetide     kapsamaktadır.

            Allah Rasülü  è  “Kim imkanı olduğu halde kurban kesmezse, bizim mescidimize yaklaşmasın.” İbn-i Mace- Edahi-2 Müsned II

“Ey insanlar, her sene her ev halkına  kurban kesmek vaciptir.” Tirmizi Peygamberimiz  bu ibadeti hiç terk etmemiş .. Bu  ve benzeri delillerden  Kurban Bayramında kurban kesme vaciptir..

Kurban Hakkında Kur’an’da açık bir emrin bulunmayışı  Peygamberin devamlı yapması SÜNNET ile açıklanacağı noktasından hareket edenler vardır.

Kurbanın Çeşitleri.....

1- Kurban bayramında kesilen kurban...

2- Adak  kurbanı      

3- Akika kurbanı….

4- Kıran ve Temettü Haccı yapanların –Umre  ve Haccı  beraber yaptıklarından şükür kurbanı- (  Hedy kurbanı   )

5- Hacda,  ihram yasakları ve hac menasikinden vacibin terkinden dolayı ceza kurbanı-  İhsar kurbanı…..

6- Vasiyet vb. durumlarda kesilen  kurban… (Kurbanın  tamamı fakirlere tasadduk)

            Şafilere  ise…. Adak, vasiyet dahi olmasa ölüye sevabını bağışlamak şartıyla kurban kesilebilir.

2-    KURBAN KESME YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Bir kimsenin  kurban kesmekle yükümlü sayıla bilmesi için  gereken şartlara; Kurbanın vücub şartları denir. Kurbanın sünnet olduğunu söyleyenlere göre ise bunlar sünnet oluşunun  şartlarıdır.

Bir kimsenin kurban kesmekle yükümlü olabilmesi için 4 şart aranır:

1- Müslüman olmak

2- Akıllı ve buluğa erişmiş olmak.

3- Yolcu olmamak, mukim olmak.

4- Belirli bir mali güce sahip olmak.

Gayri Müslimler öncellikle iman ederek mükellef olurlar. İman eden mükellef, ibadetleri  ifa etmeye ehil sayılırlar. Bu özellik  tüm ibadet için olmazsa olmaz. Şartıdır…..

Ebu Hanife+ Ebu Yusuf  è Maliki ve Hanbeli  Mezheplerine  göre akıl balığ şartı yoktur.. Malı olan akıllı olmayanın, çocuğun malından velisi kurban keser demişler. Üçüncü şahısların çıkarları  gözetilmiştir.

Ancak Fetva İmam-ı Muhammed’e göredir. İmam-ı  Muhammed ve Şafilere göre kurbanda akıl ve buluğ şartı aranır. Burada ehil olmayanların  malları velilerin rastgele harcamalarının engellemesi gerçeği yatıyor.

Bunun yanında velilerin en büyük görevi bu durumdaki  vasilerin mallarını artırarak, ileride daha müreffeh bir hayat yaşamalarına olanak vermeleri birinci görevleri olduğunu unutmamalıdırlar.

Dinimize göre yolcu olan kurban kesmekle yükümlü değildir. Ancak yolcu durumunda  olanlara kurban kesmelerine de bir mani de yoktur.

Ancak günümüz şartları değişmiş, yolculuk külfeti azalmış, yolculukların amacı

değişmiştir.

            Bayram tatilinde,yurt içi ve yurt dışı geziye çıkan yazlığa giden, baba ocağına gelenlerin durumuna bakmak gerek…..

            Böyleleri tedbirlerini önceden almalı.. Hile-i şerre düşmemeli.. ( Kurban parası yerine 90 km dışına çıkan) VEKALETEN KURBAN KESTİRMESİ yada BULUNDUĞU YERDE KESMESİ uygun olur.

            Kurban kesme mükellefiyeti için 4. şart Mali imkanın bulunması…

            Hanefi mezhebine göre; Kurban kesmeyi vacip kılan  zenginlik ölçüsü... Zekat

ta aranan zenginlik ölçüsüdür...

            Kişinin borçları ve asli ihtiyaçları dışından 20 MİSKLAL = 80,18 gr yada 85 gr yada 90 gr...) yada buna denk bir mala sahip olması.....

            Hanefi mezhebine göre, sabit gelirlerinin, asli ihtiyaçları dışında  yıllık gelirinden artan kısım 85 gr. Altın değerine ulaşıyorsa kurban kesmeleri gerekir.

            İşte İslâm dini, asgari zenginlik  düzeyine nisab denmiştir. Zekatta zekat verilen malların  üzerinden bir yıl geçmesi aranırken . Kurban ve fıtrada bu yıl bazı alınmaz Ramazan ayında zengin, yada bayram günleri durumuna göre kurban keser, fıtra ödenir...

            Karısına, yetişkin çocuklarına hibe yoluyla kurban kesebilir... Hür olması şartı, o günün kölesi için kullanılmıştır.

            Gücü yetmeyen kimsenin  kurban kesmesi için kendini zorlaması doğru olmaz. Hatta Hanefi mezhebine göre vacip kurban değil, adak kurbanına dönüşür.

            Fakir kimsenin aldığı bir kurbanlık hayvanının kaybolması durumunda.. İkinci bir kurban olması gerekir.  Fakir 2. bir kurbanı aldı. Kaybolan birinci kurbanını buldu. Her ikisini de kesmesi fetvası vardır. Ancak bu ihtimale göre fetva şeklidir.

            Fakir kestiği kurbanın  etinden  dağıtma yönü en aza indiği yönündedir.

3-    KURBANLIK HAYVAN KESİMİ

Kurban kesmekle mükellef olan  kimsenin bu ibadeti geçerli  olarak yerine getirmiş sayılabilmesi için gerek kurbanlık hayvanla, gerekse bu hayvanların kesimiyle ilgili şartlara dikkat etmek gerekir... bunlar kurbanın sıhhat şartlarıdır .

 *********************** A- ŞARTLAR*************************

1-Dinen Kurban Olarak Kesilmesi Kabul Edilmiş  Hayvan Türleri Şunlardır.... Koyun, keçi, sığır, manda ve deve. Dolaysıyla ancak bu hayvanlardan veya türdeşleri kurban kesilebilir.....

Tavuk, kaz, ördek, deve kuşu, ceylan gibi hayvanların kurban olarak kesilmesi  geçerli değildir.

Kurbanın geçerliliğini açısından bu hayvanların erkek veya dişi olması arasında fark yoktur. ( Ancak koyunun erkeğinin, diğerlerinin ise dişisinin kesilmesi daha faziletli görülmüştür.)

Koyun ve keçi sade bir  kişi için... deve, sığır  ve manda ise 7 kişiyi aşmamak üzere ortaklaşa kurban olarak kesilebilir.

2- Koyun ve keçi  cinsinden  hayvanlar bir yaşını doldurduktan sonra kurban edilebilir. Hanefilerde  yalnız kuzu altı ayı geçmiş ve anası gibi büyümesi, gösterişli ve semiz ise kurban edilebileceği fetvası vardır.

Sığır ve manda muhakkak 2 yaşını doldurması Devenin 5 yaşını tamamlamış olması gerekir. Burada hicri takvim geçerli è 354 x 2 =708 günü geçecek......

3- Kesilecek Hayvanın (Kurbanın) Kurbanlığa Engel Bir Kusurun Olmaması.........: 

Kurbanlık hayvanının sağlıklı, düzgün azaları tamam, besili olması hem ibadetin gayesi hem de mahiyetine hem de sağlık kurallarına uygun düşer...

            -    Kötürüm derecesine düşmüş hasta havyan..

            -    Zayıf ve düşkün olan havyan....   

            -    İki yada bir gözü kör olan hayvan...

-    Kulakları  kökünden kesilmiş olanlar...

-    Boynuzlarının kökünden kırılmış olanlar....

-    Dili kesilmiş, dişlerinin tamamı yada çoğu dökülmüş  olan hayvanlar.

-    Kuyruğu kesik, memesi kesik hayvanlar Kurban olmaz.

Ancak hayvan doğuştan boynuzsuz.. şaşı, topal ve deli, biraz hasta, bir kulağı delinmiş yada yırtılmış olması kurbana mani olmaz.

Koyunun daha semiz ve lezzetli olması için, doğduğunda kuyruğunu kesmek, kusur değildir.

4- Kurbanın   Sahih Olabilmesi İçin Belirlenmiş Vakitte  Kesilmesi gerekir…….:

 Kurban, bayramın  ilk üç günü, yani Zilhicce ayının 10 ve 11 ve 12. günleri, bayram namazından sonra… bayramın 3. günü güneş batması  arasında kesilir.

Şafilere göre bayramın 4. günü akşamına kadar kesilir. Bayram namazı kılınmayan yerde, sabah namazı ile kesme vakti başlar.

En Faziletli gün bayramın 1.günü Kurban kesmek çok efdaldir. Kesimin gündüz olması tavsiye edilir. Yoksa aydınlatma  imkanı mükemmel ise gece de kurban kesilebilir.

5- Kurbanın   İbadet Niyetiyle Kesilmesi Şarttır ………….:

Kur’an’da kesilen kurbanlık hayvanların et ve kanların değil bu kesimi  yapan müslümanın niyet ve takvasına  bağlılığının Allah’a ulaşılacağı bildirmiştir. ( Hac-23-37)

Kurbanı diğer kesilen hayvanlardan ayıran özellik takvadır. Biri bir kurbanlık almış ancak  Allah  rızası için değil et yeme amacıyla kurban kesiyorsa, kurban geçersiz olur. Hatta ortaklaşa kurban kesen kardeşlerimiz ortaklarını çok iyice seçmeli.. Ortakların niyetlerinden biri et yeme ise diğerlerinin kurban ibadetinide yok eder.… Şafi ve Hanbeli böyle  bir durumda diğerlerinin kurbanı düşmez denmiştir.

Biri tek başına kesmek üzere aldığı kurbanlığına 6 ortak alabilir. Ruhsat var.

Zengin aldığı kurban ölse yerine yenisini alır. Fakir almaz.  Zengin aldığı kurban kayboldu, yenisini aldı. Eskide bulundu.. İyisini keser. Fakir için aynı görüş geçerli..

Ancak fakirin kurbanı kaybolunca yenisini alması gerekmez. Alsa zengin gibi yapar. İkisini  de keser görüşünün fetvası zayıftır.

Mükellefler yanlışlıkla kurbanlığı kesse, etleri değişirler etler dağıtılmış olsa da helalleşirler, herkesin kurbanı sahih olur.  Fark talep edemezler……

B) KESİM İŞLEMİ………………………………………………………..

Hayvan kesim yerine incitilmeden götürülmeli.. Kesileceği  zaman kıbleye  karşı, sol tarafı üzerine yatırılır.  Elinden geliyorsa kişinin kendisinin yapması mendupdur. Yok elinden gelmiyorsa vekalet vererek kestir.

Kesenin Müslüman olması tercihe şayandır. Yahudi ve Hıristiyanlardan da  kesimi caiz görülmüştür.

“ Benim  namazım, ibadetim (kurbanım), hayatım ve ölümüm hep alemlerin Rabbı olan Allah içindir. Onun ortağı yoktur. Bana böyle emrolundu ve ben Allah’a teslim olanların ilkiyim” En’am-6-162

Ey Allah’ım, dostum İbrahim’den ve Habibin Muhammed’den kabul buyurduğun gibi benden de kabul buyur. Biçiminde dua eder. Tekbir ve tehlil ile kurban kesilir.

Bıçağı hayvana kesen kasap göstermemelidir. Keskin bıçak kullanılmalıdır. Bıçağı sağ eliyle tutarak kesimi  yaparken de“BİSMİLLAHİ ALLAHÜ EKBER” demelidir.

Kurbanı vekil kesiyorsa, kurban sahibi oradaysa o da besmele söyler. Mezhebimize göre, hayvanı kesen  besmeleyi kasten terk ederse  (Hanefi) bu hayvanın eti yenilmez.

Kurban kesimin rüknü, kurbanlık hayvanın kanını akıtmaktır. Sığır, manda, koyun ve keçi cinsinden  hayvanlar yatırılıp çenelerinin hemen altından boğazlamak, Deve ise ayakta, sol ön ayak bağlanarak göğsünün hemen üzerinden kesilir.

Kesim işlemi boğazın iki tarafındaki şahdamarları, yem ve yemek borusu kesilerek yapılır, hayvanın kanının iyice akması için bir süre beklenir. Şok ile bayıltma, suretiyle kesime ruhsat var, bayılan hayvan ölmüyor, hayatı devam ediyor. Kesilince kanı akar ve öylece ölüm gerçekleşiyor.

            Kesim è Boğazın iki tarafındaki şah damarlar…. Yem ve yemek borusu kesilerek, yapılan âmeleye kesim denir………

4-    KURBANIN ETİ VE DİĞER PARÇALARI…..:

Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) Efendimiz’in hadislerinde, İslam Âlimleri : Kurban sahibi, sahibinin bakmakla mükellef bulunduğu kimselere yedireceği, etin bir kısmının dağıtılması gereği üzerinde görüş birliğindedirler. Fakat kurban etinin ne kadarı yenmeli, ne kadarı dağıtılmalı konusunda farklı görüşler vardır.

İslâm alimlerinin büyük çoğunluğu kurban etini üç kısma ayırmayı.

1- Evine,

2- Zengin dahi olsa eş, dost, akraba vb. hediye

3- Kurban kesemeyen fakirlere dağıtılmasını tavsiye eder…

Hatta kurban sahibinin nüfusu kalabalık, ihtiyaçlarının bulunması  halinde hepsini evine ayırabileceği görüşü de vardır..

Kurban sahibi hem kendi, hem de  eş dost, hem de   fakirleri gözetmesi gerekir. Bu  sınırı ayarlamaya kendi ve kendinin maddi durumu karar verecektir.

Adak olarak kesilen kurbanın etinden, adakta bulunan  kimse ve bu kimsenin bakmakla yükümlü olduğu kimseler… babası, annesi dede ve nineleri, çocukları, torunları, hanımı yiyemez.. yerlerse bedeli üzerinden fakirlere tasaddukta bulunurlar.

Adak değil, Allah rızası için nafile kurban’dan yer, dağıtır ve bakmakla yükümlü olduğu kimseler de istifade ederler.

Kurbanın tümü kurbanlıktır. Kurbanın eti ve diğer parçaları satılıp kazanç elde edilemez.  Satılsa da geliri  tasadduk edilir…

                                                             6

Kurbanın derisi, yünü, bağırsaklar, kemikleri, iç yağı gibi eti  dışında kalan parçalarının da sahibine gelir temin etmek için para ile satılması caiz değildir.Ancak evinde kullanabileceği gibi bir fakire yada bir dosta hediye edebilir… Satarsa da gelirini  tasadduk eder.

Kurbanın eti kimin hakkıysa, kurbanın diğer parçaları  da onların hakkıdır. Kurbanı bir kasaba kestirilmiş bu kasabada derisiyle ücret ödemişse, doğru olamaz. Kesim ücreti ayrı, kurbanı ayrı düşünmek gerekmektedir.

Kurbanlı hayvanının etinden önce, kesilmeden  sütünden, yününden vb. şeylerden yararlanan, yararlandığı bölümü sadaka olarak tasaddukta bulunması lazım.

 Kurbanlık hayvanını kesiminden sonra yünlerini  kırkıp satmamak şartıyla evinde kullanabilir. Satarsa da parası  tasadduk olunur……………………

Kurbanın etinin, kesimi yapılan yerde dağıtmak  gerekir. Ancak fazla ihtiyaç olan yerlere de nakledilebilir. Kesim sonrası çevre temizliğine önem verilmesi gerekir. Kurbanın atıklarından gömmek hayvana ve kurban  ibadetine karşı saygının gereğidir.

5-AKİKA KURBANI

Çocuğun doğumundan ilk günlerinde Allah’a bir şükran nişanesi olarak kesilen kurbana “Akika Kurbanı” denir.

Esasen “AKİKA” Arapça’da yeni doğan çocuğun başındaki saçın adıdır. Akika kurbanı kesildiği gün çocuğun başı da  tıraş edildiği için  kurban bu adı almıştır.

Akika kurbanı Hanefilere göre Mübah… Diğer mezheblere göre ise sünnettir.

Hz. Peygamberimiz torunlarına akika kurbanı kesmiştir.  Ümmetine de yeni doğan kız ve oğlan çocuğu için akika kurbanı kesmelerini tavsiye etmiştir…

Bu durumdan amaç sosyal yaşama bir canlılık, bir ziyafet, sevincin paylaşılması vb. güzel davranıştır.

Akika kurbanı doğumdan buluğ çağına kadar kesilebilir………..

Doğumun 7. günü kesme Müstehabdır.

Aynı gün isim verilmesi, saçının tıraş esilip ağırlığınca altın tasadduk edilmelidir.  Bunlar İslam’ın tavsiyeleridir….

Kurban  olmaya elverişli her hayvan  akikaya da elverişlidir. Bu etten.. sahibi bakmakla yükümlü olanlar yakın dostlar yiyeceği gibi tasaddukta edebilir.

                                                                                            M. Emin YAĞMUR

                                                                                            Orduzu Kireç Ocağı

                                                                                             Camii İmam-Hatibi