Keffaret kelimesi sözlükte “örten, gizleyen” anlamına gelir. Dini bir terim olarak ise, “İşlenen bir kusur ve günahtan dolayı ”  Allahu Teâlâ’dan af ve mağfiret dilemek, niyetiyle, ceza özelliği de bulunan bir tür malî ve bedenî ibadet’tir.

            Keffaretlerin sebebi; ya dinen yapılması gereken bir şeyin yapılmaması, ya da yapılması gereken bir şeyin yapılması şeklinde işlenen kusurlu davranışlar, hatta ve günahlardır.

            Allahu Teâlâ bu hatalı ve kusurlu davranışlara karşılık olmak üzere yine ibadet nevinden bazı fiillerin işlenmesine ve bu sayede kulun kendini affedinmesine imkân tanımıştır. Keffaretleri ödemekle, bu ödemede niyet itibarıyla affedilmesi umulur.

            Öte yandan keffâretler, konuluş amacı itibarıyla hem ibadet hem ceza manası taşımakla birlikte mahiyeti itibarıyla ibadet nevinden fiillerin bir veya bir kaçından ibarettir.

            Kur’an ve Sünnet’e belirtilen veya sadece Hz. Peygamber’in söz ve uygulamasıyla sabit olan kefaret nevileri olarak; orucu bozma, yemin, zıhar, hac yasaklarını ihlal, adam öldürme ve hayızlı kadınla cinsel temas sebebiyle gereken keffaretler.

1-    Oruç Bozma Keffâreti

Ramazan orucunu eda ederken, herhangi bir mazereti bulunmaksızın, oruçlu olduğunu bilerek orucunu kasden bozan kimseye gereken keffâret’tir.

Oruç İslâm’ın beş temel şartından biridir. Bu ibadette birden çok kolaylık vardır.

Kasden Ramazan’da oruç tutmayan, yâda oruçlu olduğu halde, haklı görülebilir bir sebeple bozan kimsenin orucunu kaza etmesine fırsat vardır…

Orucu “Ramazan Orucunu” kasden bozan kimse içi keffâret vardır. Kasden ve isteyerek orucu bozmasıdır.

Baskı ile unutma ile orucunun bozulmasında keffâret yoktur.

Hanefiler è Ramazan orucunu kasden, bilerek yeme, içme veya cinsi münasebette bulunması… Keffaret gerekir.

Şafiler ise yalnız oruçta kasıtlı olarak cinsi münasebet yapan… Cinsi münasebette kasıt kimde ise… keffaret,  ikisinde de kasıt varsa… Her ikisi de keffaret öder…

            Şafilerde orucu kasıtlı olsa da yeme içme keffaret gerekmez. Hanefilerde; yeme, içme ve cinsi münasebeti isteyerek orucu bozma durumudur.

Oruç bozmanın keffareti: Bunu üç kısımda dinimiz açıklamıştır.

1-      Eğer imkânın varsa bir köle azad etmektir… Köleliği İslam dini, bu ve benzeri durumlarla ortadan kaldırmıştır…

2-      Oruç tutma, ard arda 60 gün oruç (iki ay) tutma ve orucun kazası ile 61 gün oruç cezası… Köle azad etme ortadan kalktığına göre birinci sırada oruç gelir.

3-      Oruç tutma kudreti olmayan ise 60 fakiri akşamlı sabahlı doyurmasıdır.

Oruç kefaretinin iki ay oruç tutmak şeklinde ödenmesi halinde, orucun ara vermeksizin peş peşe tutulması gerekir… Yalnız kadınlar hayızlı durumlarda ara verir.  Bunun haricinde hastalık, yolculuk vb. mazeretler sebebiyle ara verilirse, aradan önceki tutulan oruçları boşa çıkar… Kadınlar ise temizlenince hemen oruca devam eder. Temizlendi bir gün temiz olarak keffarete ara verse önceki tutmuş oruçlar boşa çıkar…

Keffaret orucuna imsaktan önce niyet şarttır… Ayrıca orucun keffaret orucu olduğunu niyet ile belirtmek gerekir…

            Orucun kefaretinin ilk alternatifi olan oruç tutma mümkün olmazsa, altmış fakiri sabahlı, akşamlı doyurması gerekir. Yemek yedirme olabileceği gibi, bedelini kendisine vermek de olabilir. Ayrıca bir günde 60 fakiri… yada 60 günde bir fakiri doyurmasıdır… Fakir ise, bakmakla yükümlü olduğu kişi olmalıdır… Doyurmada ölçü, kişinin kendi yediği içtiğinin ortası olmalıdır…

            Birden çok keffaretlik durum meydana gelse dahi yine bir keffaret yeter. Ancak keffareti ödedikten sonra, keffaretlik durum başına gelse… Yine keffareti ödemesi lazım..

            Borçlu olarak ölenin keffareti olarak ya vasiyet etmesi, ya da mirasçıları tarafından ödenmesi ve tek bir keffaret ödemek  kifayet eder…

            Oruç keffareti için üç şartın sıralanışı Hanefilercedir. Malikide mükellef bu üçü tercih edebilme hakkı vardır…

2-    YEMİN KEFFARETİ

Bir kimsenin yaptığı yemine riayet etmeyip yeminini bozması halinde üzerine gereken keffarettir.

            Yeminin keffareti ile ilgili olarak Kur’an’da şöyle buyurulur: “Allah kasıtsız olarak ağzınızdan çıkı veren (lağv) yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutmaz: fakat bilerek yaptığınız yeminlerden dolayı sizi sorumlu tutar. Bunun da keffareti ailenize yedirdiğinizin orta hallisinden on fakire yedirmek, yahut onları giydirmek, yahut da bir köle azat etmektir. Bunları bulamayan 3 gün oruç tutmalıdır. Yemin ettiğiniz takdirde yeminlerinizin keffareti işte budur. Yeminlerinizi koruyunuz. Allah ayetlerini açıklıyor, umulur ki şükredesiniz.” Maide 5-89. Ayet…

Allah’a şahit göstererek verdiği sözünde durmayan kimse keffaret olarak:

1-      Bir köle azad etmek,

2-      Ya 10 fakiri doyurmak,

3-       Ya da 10 fakiri giydirmek, Yemin keffaretini sıraya uygun olarak değil… dilediğini seçer… Bunlara gücü yetmeyen ise…3 gün ard arda oruç tutulması şarttır… Ard arda şartı Hanefi ve Hanbeliye göredir…

Ancak sıra burada önemli önce…10 fakiri doyurma ya da 10 fakiri giydirme è buna gücü yetmeyen 3 orucu ard arda tutar… Orucun keffaretinde öncelik oruç iken… Yeminin keffaretinde fakirin doyurulması yada… giydirilmesidir…

Bir kimse yeminini bozmadan keffaret verse de, sonra yeminini bozsa; Hanefilere göre… bu yeterli olmaz, bozduktan sonra yeniden keffaret vermesi lazımdır…

Oruç keffaretinde olduğu gibi nasıl 60 fakiri bir günde doyurulacağı gibi… 10 fakiri yeminin keffaretinde de bir günde 10 fakiri doyurabiliriz. Yada bir fakirin 10 gün sabahlı akşam doyurulması da olabilir… Bu yedirme kendi yediğinin ortası olmalı… Giydirmede kendi giydiğinin ortası olmalıdır…

3-    ZİHÂR KEFFARETİ

Sözlükte “sırt” anlamına gelir, kökü İslâm öncesi dönem Hicaz-Arap toplumuna kadar uzanan bir geleneği simgeler…

Cahiliye döneminde bir erkeğin karısına “Artık sen bana anamın sırt gibisin” demesiyle bir nevi boşanma sayılır…

İslâm, kadının aleyhine olan bu boşanma şeklini kaldırdı… Hatta böyle söz söylemeyi yasakladı…

Karısının herhangi bir uzvunu, kendisine nikâhı ebediyen haram olan bir kadının uzvuna benzeterek perhiz yemini yapan kimseye… keffaret ödemesi mükellefiyeti yükledi.. Bu sebeple zihâr keffareti, zihâr yemini yapan kimsenin, karısıyla tekrar bir araya gelebilmesi için ödemesi gereken keffaretin adıdır.

            Kur’an’da zihâr yemini ve keffareti ile ilgili olarak eski Arap örfünde olduğuna da atıfta bulunur. “İçinizden zihâr yapanların kadınları, onların anaları değildir. Onların anaları kendilerini doğuran kadınlardır. Şüphesiz onlar, çirkin ve yalan söz söylüyorlar. Kuşkusuz Allah affedicidir, bağışlayıcıdır. Hanımlarından zihâr ile ayrılmak isteyip de sonra söylediklerinden dönenlerin onlarla temas etmeden önce, bir köleyi hürriyete kavuşturmaları gerekir. Size öğütlenen budur. Allah yaptıklarınızdan haberdardır.

Buna (köle azad etmeye) imkân bulamayan kimse, temas etmeden 2 ay ard arda oruç tutması, buna gücü yetmiyorsa o zaman 60 fakiri doyurmasıdır. Bu (hafifletme) Allah’a ve Rasülüne inanmanızdan dolayıdır. Bunlar Allah’ın hükümleridir. Kâfirler için acı bir azab vardır.” El-Mücadele 58-2 ve 4

Ayet-i Kerime’de sırayı takip etmemiz istenmesi öncelikle köle azad etmek ( bu zaten bitmiş) 60 oruç arka arkaya tutulması isteniyor. Buna gücü yetenin 60 fakiri doyurması gerekir. Tabiî ki temas yapmadan önce yapılmalıdır.

4-    ADAM ÖLDÜRMENİN KEFFARETİ

İslâm’da korunması gaye edilen temel değerlerden birisi insan hayatıdır.

Öldürme keffareti, müslüman bir köle azad etmek, eğer buna gücü yetmezse 2 ay peş peşe oruç tutmak suretiyle ödenir. Bu konuda Rabbimiz: “ Yanlışlıkla olması dışında bir mü’minin bir mü’mini öldürmeye hakkı olmaz. Yanlışlıkla bir mü’mini öldüren kimsenin mü’min bir köleyi azad etmesi ve ölenin ailesinde teslim edilecek bir diyet vermesi gereklidir. Meğerki ölünün ailesi o diyeti bağışlamış ola. (O zaman diyet vermez) Eğer öldürülen mü’min ise bir köle azat etmek lazımdır. Eğer aranızda düşmanlık olmayan, antlaşma olan bir toplumdan ise mü’min bir köle ile ailesine diyet ödemek gerekir.”

“…Bunları bulamayan kimsenin, Allah tarafından tövbesinin kabulü için iki ay peş peşe oruç tutması gerekir. Allah her şeyi bilendir, hikmet sahibidir.” Nisa-4-92

Öldürme  keffaretinde önceliğin köle azad etmeye verilmesi ve keffaret yükümlülüğü için öldürülen kimsenin müslüman yada gayri müslüm olması fark etmez. Buda İslam’ın  insan hayatına ve insanın hürriyetine verdiği değerin bir göstergesidir…

Ayrıca, Müslümanlarla yaşayan gayri müslümlere, yaşama hakkı, güvence altına alınıyor. Ancak hataen adam öldürme durumunda keffaret cezasına çarptırılmaz, yalnız diyet öderler…

5-    HACDA TIRAŞ OLMA KEFFARETİ

 Hacda ihrama girip  bir mazeret (hastalık, başında rahatsızlık) sebebiyle vaktinden önce tıraş olmak zorunda kalanların ödemesi gereken keffarettir. Hac niyetiyle ihrama giren ihram süresince tıraş olamaz. Bu yasağın ihlâli halinde keffaret olarak, 3 gün oruç yada 6 fakir doyurma yada bir dem ceza ödemesi gerekir...

Rabbımız :”… Sizden her kim hasta olursa, yahut başında bir eziyet (yara) bulunur ( da vaktinden önce tıraş olur)sa ona oruç, sadaka veya kurban olmak üzere fidye gerekir….” Bakara 2-196

Allah Rasülü…3 gün oruç (peş peşe şart değil) è 6 fakiri doyurma yada bir dem (kurbanlık bir koyun)

6-    HAYIZLI KADINLA CİNSİ MÜNASEBET KEFFARETİ

Kur’an’da hayız halinin kadın için rahatsızlık ve mazeret hali olduğu, hayız süresincede kocalarının onları cinsi temastan uzak durması gerektiği bildirmiştir. (El Bakara -2-222)

Hayızlı kadınla münasebet haramdır. Beden sağlığı açısından rahatsızlık verici durumdur. Zararlı bir olaydır.

Ebu Hanife ve İslâm’ın  birçok âlimine göre; karısı ile hayızlı iken cinsi münasebette bulunan kimse günah işlemiştir…

Allah’a bol tövbe ve istiğfar etmekten başka yapılabileceği  bir şey yoktur.

İbn-i Abbas.. Katâde-Evzarî, Ahmet b. Hanbel, Hambeli mezhebine göre… Hayızlı kadınla başta 4,25 gr. Altın, kanamanın azaldığı son günlerde yarım dinar 2,125 gr. Altın sadaka keffaret ödenir. Koca zorladı ceza kocanın… Kadın zorladı ceza kadına è Her ikisi gönül rızası- İkisine aynı oranda ceza öderler...

Unutarak, haram olduğunu bilmiyordum, hayız durumunu fark etmedim. Mazeret yok… Sonucu etkilemez.

                                                                                            M. Emin YAĞMUR

                                                                                            Orduzu Kireç Ocağı

                                                                                             Camii İmam-Hatibi